4691 Sayılı Kanun Kapsamında Akademisyenlerin Teknoparklarda Şirket Kurması, Ortak Olması ve Vergi Avantajları
Üniversitelerde üretilen bilginin ekonomik değere dönüştürülmesi, teknoloji tabanlı girişimciliğin desteklenmesi ve üniversite-sanayi iş birliğinin güçlendirilmesi amacıyla 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında öğretim elemanlarına önemli haklar tanınmıştır.
Uygulamada birçok akademisyen ve teknokent firması, öğretim üyelerinin yalnızca danışmanlık verebildiğini düşünmektedir. Oysa 4691 sayılı Kanun, öğretim üyelerine şirket kurma, şirkete ortak olma, yönetim görevleri üstlenme ve Ar-Ge projelerinde araştırmacı olarak görev alma imkânı sağlamaktadır. Belirli şartların sağlanması halinde ise gelir vergisi stopaj teşviki ve damga vergisi istisnasından yararlanılması mümkündür.
Akademisyenler Teknoparklarda Şirket Kurabilir mi?
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu\'nun 7\'nci maddesi kapsamında öğretim elemanları, üniversitelerinden gerekli izinleri almak şartıyla Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde şirket kurabilmekte veya mevcut şirketlere ortak olabilmektedir.
Bu düzenleme sayesinde akademisyenler;
- Teknoloji tabanlı girişim kurabilir,
- Ar-Ge sonuçlarını ticarileştirebilir,
- Patent ve faydalı model çalışmalarını ekonomik değere dönüştürebilir,
- Teknopark bünyesinde faaliyet gösteren şirketlerde ortak olarak yer alabilir,
- Şirketlerin yönetim organlarında görev alabilirler.
Böylece akademik bilgi ve araştırma çıktılarının doğrudan ekonomik değere dönüşmesi amaçlanmaktadır.
Öğretim Üyesi Şirket Ortağı veya Yönetici Olabilir mi?
Kanun kapsamında öğretim üyelerinin teknokent şirketlerinde ortak olmaları veya yönetim kurulu üyeliği gibi görevler üstlenmeleri mümkündür.
Uygulamada özellikle akademisyen ortaklı yazılım, biyoteknoloji, savunma sanayi, yapay zekâ ve ileri teknoloji şirketlerinin sayısı her geçen yıl artmaktadır.
Ancak ortaklık sıfatı tek başına vergi teşviklerinden yararlanmak için yeterli değildir. Vergisel avantajların uygulanabilmesi için öğretim üyesinin projede fiilen görev alması ve Ar-Ge faaliyetlerine katkı sunması gerekmektedir.
Akademisyenler Ar-Ge Projelerinde Personel Olarak Görev Alabilir mi?
Evet.
4691 sayılı Kanun kapsamında öğretim üyeleri, teknokentlerde yürütülen Ar-Ge, tasarım ve yazılım projelerinde araştırmacı, yazılımcı veya Ar-Ge personeli olarak görev alabilmektedir.
Bu kapsamda akademisyen;
- Proje yürütücüsü,
- Araştırmacı,
- Yazılım geliştirici,
- Teknik uzman,
- Tasarım personeli
olarak görev alabilir.
Özellikle akademik uzmanlığın projeye doğrudan katkı sağladığı durumlarda öğretim üyelerinin Ar-Ge personeli olarak projelerde yer almaları oldukça yaygın bir uygulamadır.
Gelir Vergisi Stopaj Teşviki ve Damga Vergisi İstisnası
4691 sayılı Kanun kapsamında Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yürütülen Ar-Ge, yazılım ve tasarım faaliyetlerinde çalışan personelin ücretleri belirli şartlar altında gelir vergisi stopaj teşviki ve damga vergisi istisnasından yararlanmaktadır.
Bu kapsamda öğretim üyelerinin de;
- Bölge içerisinde yürütülen onaylı projelerde görev alması,
- Ar-Ge, yazılım veya tasarım faaliyetlerinde fiilen çalışması,
- Çalışma sürelerinin mevzuata uygun şekilde kayıt altına alınması,
- Yönetici şirket kayıtlarının eksiksiz tutulması,
şartlarıyla ücretleri üzerinden gelir vergisi stopaj teşviki ve damga vergisi istisnası uygulanabilmektedir.
Dolayısıyla öğretim üyesinin aynı zamanda şirket ortağı olması, tek başına teşviklerden yararlanmasına engel teşkil etmemektedir. Önemli olan husus, kişinin projede fiilen görev alması ve Ar-Ge personeli niteliğini taşımasıdır.
En Çok Karıştırılan Konu: Danışmanlık Hizmeti ile Ar-Ge Personeli Olmak Aynı Şey Değildir
Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, öğretim üyelerine yapılan tüm ödemelerin teknokent teşvikleri kapsamında değerlendirilebileceğinin düşünülmesidir.
Oysa öğretim üyesinin;
Projede Ar-Ge Personeli Olarak Görev Alması
Bu durumda akademisyen proje faaliyetlerine doğrudan katılır. Şartların sağlanması halinde ücretleri gelir vergisi stopaj teşviki ve damga vergisi istisnasından yararlanabilir.
Dışarıdan Danışmanlık veya Mentörlük Hizmeti Vermesi
Akademisyenin projeye dışarıdan bilgi ve deneyimiyle katkı sunması halinde ise yapılan faaliyet çoğunlukla danışmanlık veya serbest meslek faaliyeti olarak değerlendirilir.
Bu durumda yapılan ödemeler için serbest meslek makbuzu veya hizmetin veriliş şekline göre farklı belge düzenleri söz konusu olabilmektedir. Ancak bu ödemeler doğrudan Ar-Ge personeline sağlanan ücret teşvikleri kapsamında değerlendirilmez.
Bu ayrımın doğru yapılması, olası vergi incelemelerinde risk oluşmaması açısından büyük önem taşımaktadır.
Teknoloji Transfer Ofisleri ve Teknoparklarda Akademisyenlerle Çalışırken Nelere Dikkat Edilmeli?
- Teknopark şirketleri ve Teknoloji Transfer Ofisleri;
- Akademisyenin üniversite izin süreçlerini,
- Şirket ortaklığı durumunu,
- Projedeki görev tanımını,
- Ar-Ge faaliyetlerine fiili katılımını,
- Çalışma sürelerine ilişkin kayıtları,
- Ücret ve danışmanlık ödemelerinin niteliğini
ayrı ayrı değerlendirmelidir.
Özellikle danışmanlık hizmeti ile Ar-Ge personeli statüsünün birbirine karıştırılması hatalı teşvik uygulamalarına neden olabilmektedir.
Sonuç
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, öğretim üyelerine yalnızca danışmanlık yapma imkânı tanımamakta; aynı zamanda şirket kurma, şirkete ortak olma, şirket yönetiminde görev alma ve teknokent projelerinde Ar-Ge personeli olarak çalışma hakkı da vermektedir.
Üniversite izin süreçlerinin tamamlanması ve mevzuatta öngörülen şartların sağlanması halinde akademisyenler, teknokentlerde yürütülen projelerde görev alarak gelir vergisi stopaj teşviki ve damga vergisi istisnasından yararlanabilmektedir.
Bu nedenle teknokentlerde akademisyenlerle yürütülen çalışmalarda, danışmanlık hizmeti ile Ar-Ge personeli statüsünün doğru ayrıştırılması ve teşvik uygulamalarının mevzuata uygun şekilde kurgulanması büyük önem taşımaktadır.